- مقدمه مقاله کودهای آلی
- کود دامی
- کود سبز
مقدمه مقاله کودهای آلی
به طور کلی، کودهای آلی به کود هایی اطلاق می شوند که منشاء طبیعی داشته و به وسیله میکروبها قابل تجزیه باشند. به عبارت دیگر به بقایای پوسیده جانوران، گیاهان، فضولات حیوانی، انسانی و زواید زندگی آنها نیز کود آلی اطلاق می شود. از ویژگی های مختلف کودهای آلی با کودهای شیمیایی قابلیت تجزیه پذیری آنها می باشد. به طوری که این مواد می توانند در اثر انجام واکنش های شیمیایی و یا فعالیت میکروارگانیسم ها به مواد ساده تر تبدیل شده و به تدریج مواد معدنی موجود در ساختار خود را نیز آزاد کنند. بنابراین می توان گفت هر ماده ای که قابلیت تجزیه در خاک را داشته باشد و از تجزیه آن، مواد غذایی مورد نیاز گیاهان در خاک آزاد شود، می توان کود آلی قلمداد کرد. حفظ مقدار مناسب ماده آلی در خاک یکی از اساسی ترین اصول کشاورزی پایدار است. کاربرد کودهای آلی در کشاورزی علاوه بر بهبود حاصلخیزی خاک، می تواند روی خصوصیات فیزیکی خاک نیز مؤثر باشد و همچنین به بهبود شرایط خاکی نامناسب که در اثر استفاده بی رویه از کودهای شیمیایی ایجاد شده است، کمک کند. عمده ترین منابع تأمین مواد آلی در خاک ها عبارتند از فضولات دامی، بقایای گیاهی، لجن فاضلاب ها و کمپوست زباله شهری که امروزه با توجه به اهمیت کشاورزی ارگانیک بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.
کود دامی
کشاورزان در اغلب کشورها دارای تعداد نسبتاً زیادی دام و طیور هستند که میلیون ها تُن فضولات و ادرار دفع می کنند. این فضولات اگر به طور صحیح مورد استفاده قرار بگیرند، می توانند به طور قابل توجهی در تأمین نیازهای تغذیه ای گیاه و حاصلخیز کردن خاک نقش داشته باشند. از آنجا که کودهای دامی دارای مقادیر قابل توجهی عناصر کم مصرف نیز هستند، استفاده مداوم از آنها یک اقدام پیشگیرانه بوده و از بروز کمبود بسیاری از عناصر کم مصرف مورد نیاز گیاه جلوگیری می کنند، چون این عناصر معمولاً در کودهای شیمیایی رایج موجود نمی باشند. البته استفاده از کود دامی نیز به عنوان منبع تغذیه گیاه برای تولید محصول، خالی از اشکال نیست. کم بودن مقدار عناصرغذایی در کود دامی و مسافتی را که کودهای دامی از محل تولید تا محل مصرف طی می کنند از جمله محدودیت هایی هستند که مصرف مناسب کودهای آلی را تحت تأثیر قرار می دهند. منظور از کود دامی (حیوانی) مجموعه ای از مواد بستری، ادرار و مدفوع گاو، گوسفند، مرغ یا هر حیوان دیگری است که از محل نگه داری آنها به دست می آید. درصد مواد غذایی موجود در کود دامی و کیفیت فیزیکی آن به عواملی مثل نوع حیوان، کیفیت مواد بستری، میزان پوسیدگی کود، تغذیه دام، میزان سدیم و خاک بستگی دارد. فراوانی ترکیبات آلی نیتروژن دار ساده در کود دامی تازه بسیار مسئله ساز است. تجزیه سریع این مواد سبب آزاد شدن آمونیاک و تجمع آن در مجاورت ریشه ها گشته و موجب مسمومیت گیاه می گردد. پوسیده شدن اولیه کود این مشکل را مرتفع می سازد. به همین جهت هیچ گاه نباید کود دامی تازه را به محصول کاشته شده داد. زیادی املاح در کود نیز می تواند از طریق ایجاد پتانسیل اسمزی و یا مسمومیت مستقیم گیاه مسئله ساز باشد. بنابراین وجود مقدار متعادلی از عناصر غذائی و عدم زیادی عناصری مثل سدیم در کود دامی مطلوب خواهد بود. برای پوسیدگی اولیه کود دامی می توان آن را در شرایطی مشابه تهیه کمپوست قرار داد و یا کود دامی را مدتی قبل از کاشت در خاک مزرعه پاشیده و سپس در خاک تا عمق زراعی مخلوط کرد. تجزیه کود در خاک مستلزم تهویه کافی، حرارت و رطوبت در خاک می باشد. این عوامل از طریق انجام عملیات مناسب زراعی تأمین می شوند. روش مصرف کود دامی به این شکل است که کود دامی ابتدا در سطح خاک پخش می شود و سپس با عمل شخم زدن با خاک مخلوط می شود. بهترین زمان مصرف آن بستگی به درجه پوسیدگی کود دارد. کودهای نپوسیده در فصل پائیز و کودهای پوسیده در فصل بهار و قبل از کشت استفاده می شوند. اگر کود دامی به مقدار زیاد مصرف شود نیازی به مصرف سالیانه آن نیست، چون کود دامی دارای دوام چند ساله بوده و اثر آن در خاک باقی می ماند. برای تهیه کود دامی، کافی است تا در روستاهایی که فضولات دامی زیاد است، کشاورز اقدام به حفر گودالی بر روی زمین به عمق 2/1 متر و طول و عرض 2 متر نماید و فضولات دامی را در داخل آن بریزد. می بایستی بر روی هر لایه از فضولات دامی کود اوره و کمی آب ریخته شود. بعد از آنکه گودال از لایه های فضولات دامی و کود اوره پر شد، روی آن را با کاه و کُلش یا نایلون به خوبی پوشانده و هر 15 روز آن را بازرسی و آب پاشی نموده تا کود کاملاً داغ (دمای حدود 60 تا 70 درجه سانتی گراد) شود. در جدول زیر ترکیب متوسط کودهای مختلف دامی، ارائه شده است.
کود سبز
به طور کلی باقی گذاشتن بقایای گیاهی در سطح خاک در سیستم بدون شخم منتج به تجمع کربن آلی، نیتروژن کل، فسفر، پتاسیم و بعضی دیگر از عناصر غذایی گیاهی قابل جذب در 5 سانتی متری سطح خاک می شود. در کشورهایی که بقایای گیاهی را به طور معمول برای سوخت و بستر دام از مزرعه خارج می کنند، خاک سرانجام از ماده آلی تهی شده و خصوصیات مطلوب فیزیکی معمولاً کمتر توسعه می یابند. منظور از کود سبز شخم زدن و مخلوط کردن گیاه در خاک پس از رشد کافی و بدون برداشت محصول است. اثر کود سبز بر خصوصیات فیزیکی خاک همانند کود دامی می باشد. کود سبز عملاً مواد غذایی به خاک اضافه نمی کند، بلکه آنچه را که طی رشد خود از خاک جذب کرده و در خود ذخیره نموده است، به خاک بر می گرداند؛ اما در صورتی که از گیاهان تیره بقولات به عنوان کود سبز استفاده شود، تمام نیتروژن تثبیت شده را به خاک بر می گرداند. معمولاً از گیاهانی برای تهیه کود سبز استفاده می شود که:
- دارای رشد سریعی بوده و در مدت کوتاهی زمین زراعی را اشغال کنند.
- پر شاخ و برگ، شاداب و سرشار از مواد غذایی باشد تا هم با سایه خود مانع سبز شدن بذر علف های هرز شود و هم زیر خاک بردن آنها به سادگی انجام گیرد.
- کم توقع بوده و برای حداکثر رشد خود به کود حیوانی یا شیمیایی کمتری احتیاج داشته باشند.
- نیاز آبی آنها بسیار کم باشد. این ویژگی در مناطق گرمسیری و خشک اهمیت بیشتری دارد.
کود سبز را می بایستی حدود یک ماه قبل از کاشت در خاک شخم زد تا پوسیدگی مناسبی اتفاق افتاده و رطوبت کافی برای رشد محصول اصلی در خاک ذخیره شود
کودهای بیولوژیک و زیستی
مواد تلقیحی میکروبی، حاوی میکروارگانیسم های مفید، که پس از استعمال آنها روی بذر در خاک قادر به ادامه حیات بوده و باعث بهبود حاصلخیزی خاک می شوند و با افزایش تعداد و فعالیت زیستی میکروارگانیسم های دلخواه در محیط ریشه به رشد گیاه کمک می نمایند. لازم به ذکر است که کودهای بیولوژیک منحصراً به مواد آلی حاصل از کودهای دامی، اضافات گیاهی و غیره اطلاق نمی شود، بلکه تولیدات حاصل از فعالیت میکروارگانیسم هایی که در ارتباط با تثبیت نیتروژن و یا فراهمی فسفر و سایر عناصر غذایی در خاک فعالیت می کنند را نیز شامل می شود. با این وصف وجود و حضور میکروارگانیسم ها در این فرآیند لازم و ضروری است. ولی وجود برخی از محدود کننده ها از قبیل تنش های محیطی بلند مدت مانند خشکی، درجه حرارت کم و زیاد، یخبندان و غرقاب، استفاده بی رویه از سموم شیمیایی و عدم حضور گیاه میزبان مناسب به مدت طولانی باعث کاهش جمعیت میکروارگانیسم های مورد نظر در خاک های یک منطقه می شوند. براساس گزارشات و مشاهدات موجود، کاربرد کود زیستی باعث کاهش مصرف کود شیمیایی حداقل تا مقدار 30 درصد می گردد. علاوه بر صرفه جویی فوق، تولید و مصرف کودهای زیستی می تواند حفظ و توسعه حاصلخیزی خاک، جلوگیری از ایجاد آلودگی خاک و منابع آب های سطحی و زیرزمینی ناشی از ترکیبات باقی مانده کودهای شیمیایی و جلوگیری از توسعه بیماری های ناشی از مصرف آب و محصولات آلوده به ترکیبات نیتروژنه ای که در اثر کاربرد کودهای شیمیایی به ویژه کودهای نیتروژنه ایجاد می شوند را به دنبال داشته باشد. از دیگر مزایای این نوع کودها می توان به استفاده فوری پس از خرید اشاره کرد. این کودها حجم و وزن کمی دارند. لذا حمل و نقل آنها به آسانی صورت می گیرد. با وجود این، نگه داری و کاربرد آن ها نیازمند رعایت موارد خاصی می باشد که برای هر میکروارگانیزم به طور خاص متفاوت است.
قارچ های میکوریزا
واژه میکوریزا به طور کلی به همزیستی بین ریشه گیاهان و میسلیوم های قارچی (به معنی قارچ ریشه) اطلاق می شود. ثابت شده است که گیاهان میکوریزایی می توانند از طریق ریسه های قارچی با گیاهان مجاور خود ارتباط برقرار کنند و مواد فتوسنتزی و عناصر غذایی مورد نیاز خود را در یک ارتباط چندگانه مبادله کنند. این فرآیندها کارایی تولید را در اکوسیستم ها به ویژه اکوسیستم هایی که دارای مخلوط مناسبی از لگوم ها و گراس ها هستند به مقدار بسیار زیادی افزایش داده است .میکوریزا سطح ریشه را برای جذب بهتر مواد غذایی از خاک افزایش داده و بوته ها را سالم و سریع الرشد نگه می دارد. اکثر گیاهان با ریشه های میکوریزا فقط فسفر را از خاک به ریشه منتقل می کنند و شاید ترکیبات نیتروژن را نیز از قارچ ها به خاک منتقل کنند. مهم ترین نقش میکوریزاها در کشاورزی و به ویژه زراعت ارگانیک بهبود وضعیت تغذیه گیاه در رابطه با فسفر و کاهش قابل ملاحظه نیاز به مصرف کودهای شیمیایی فسفر می باشد. از این نظر قارچ های میکوریزا به عنوان نوعی کود زیستی قلمداد می شوند. این قارچ ها علاوه بر فسفر در جذب سایر عناصر غذایی ماکرو المنت و میکروالمنت نیز نقش داشته و همچنین باعث افزایش مقاومت گیاه میزبان به برخی تنش های محیطی از جمله تنش خشکی می شوند. علاوه بر آن به علت سنتز برخی ترکیبات خاص و بهبود وضعیت اکوفیزیولوژیک گیاه بعد از برقراری رابطه همزیستی، خسارات ناشی از آفات و امراض و عوامل پاتوژن کاهش می یابد. این قارچ ها سبب بهبود وضعیت ساختمان خاک شده و حاصلخیزی خاک را افزایش می دهند.
کمپوست
کمپوست کردن، تبدیل میکروبی بقایای آلی گیاهی و جانوری قابل تجزیه به هوموس پایدار است. عمل کمپوست کردن مواد آلی معمولاً توسط ریز جانداران بومی خاک، باکتری ها، قارچ ها؛ اکتینومیست ها صورت می گیرد. هدف اصلی در کمپوست سازی تثبیت کردن مواد آلی فسادپذیر به منظور ذخیره مقدار زیادی عناصر غذایی و یکنواختی مناسب ماده خشک به عنوان یک کود است. تولید کمپوست به دو روش صنعتی و سنتی صورت می گیرد که در روش صنعتی، تولید کمپوست توسط سازمان بازیافت انجام می شود. بدین ترتیب که پس از تحویل زباله ها و مواد ضایع مراحل بعدی که شامل روش تغذیه، دسته بندی، خرد کردن، تخمیر و در نهایت خشک کردن و بسته بندی است، انجام می شود.
تولید کمپوست به روش سنتی ممکن است به روش حوضچه ای و یا روش توده ای سطحی انجام گیرد. روش سنتی معمولاً در حوضچه هایی در باغ و یا منزل انجام می شود. بدین صورت که حوضچه هایی به طول 2 تا 9 متر و به عرض 5/1 تا 5/2 متر و به عمق یک متر می سازند. سپس مواد اولیه کمپوست را داخل حوضچه ریخته و هر چند روز یک بار مواد را به هم زده تا هوا وارد آن شود. معمولاً طی 35 تا 45 روز این مواد آلی توسط موجودات ذره بینی تجزیه و به کود کمپوست قابل مصرف تبدیل می شوند. گاهی اوقات داخل حوضچه ها مقداری کود اوره اضافه می کنند تا کار پوسیده شدن راحت تر انجام گیرد یا اینکه کرم های خاکی را در حوضچه ها می ریزند تا کمپوستی تولید شود که به آن اصطلاحاً ورمی کمپوست (Vermicompost) یا کمپوست تولید شده توسط کرم های خاکی گفته می شود. اگر میخواهید اطلاعات کاملی در خصوص کود کمپوست کسب نمایید به مقاله کود کمپوست: طلای سیاه باغبانی مراجعه نمایید.
ما در مقاله بعدی به روش های کاربرد کود خواهیم پرداخت. امیدواریم که این مقاله برایتان مفید واقع شده باشد. از این که تا انتهای این مقاله با ما همراه بودید، خرسندیم.
دیدگاه خود را بنویسید