انواع بیماری در مزارع گندم

مزارع گندم با چالش‌های متعددی از جمله آفات، بیماری‌ها و علف‌های هرز روبرو هستند که می‌توانند بر عملکرد و کیفیت محصول تاثیر بگذارند. بیماری‌هایی مانند زنگ گندم، سفیدک سطحی و بلایت فوزاریومی خوشه نیز باعث تخریب بافت‌های گیاهی و کاهش دانه‌های سالم می‌شوند.

                                                  بیماری‌های مزارع گندم

بیماری گندم می‌توانند به شدت بر عملکرد و کیفیت محصول تاثیر بگذارند. برخی از بیماری‌های شایع گندم عبارتند از:

• زنگ‌های گندم
• سیاهک
• سفیدک سطحی
• سپتوریا
• بلایت فوزاریومی خوشه
• پاخوره گندم

زنگ گندم

زنگ‌های مزارع گندم گروهی از بیماری‌های قارچی هستند که شامل سه نوع اصلی می‌شوند، این زنگ‌های می‌توانند به سرعت گسترش یابند و عملکرد و کیفیت محصول گندم را کاهش دهند.

زنگ نواری یا خطی (زنگ زرد گندم)

بیماری گندم زنگ نواری یا خطی (زنگ زرد گندم) که با نام علمی Puccinia striiformis شناخته می‌شود، یکی از شایع‌ترین و مخرب‌ترین بیماری‌های مزارع گندم است که به‌ویژه در مناطق خنک و مرتفع ایران دیده می‌شود. علائم بیماری شامل جوش‌های گرد و زرد یا نارنجی‌رنگ است که به‌صورت خطی و موازی با رگبرگ‌ها بر روی برگ‌ها و سنبله‌های گندم ظاهر می‌شوند. این جوش‌ها حاوی اسپورهای قارچ هستند که به‌تدریج باعث تخریب بافت‌های گیاهی و کاهش قابلیت فتوسنتز می‌شوند. 

زنگ زرد علاوه بر گندم، به جو، تریتیکاله، چاودار و برخی دیگر از گیاهان نیز حمله می‌کند. رشد و توسعه بیماری در دماهای ۱۰ تا ۱۵ درجه سانتیگراد و در شرایط رطوبتی بالا، مانند باران یا شبنم، سریع‌تر است. کنترل این بیماری عمدتاً از طریق استفاده از ارقام مقاوم گندم، ریشه‌کنی میزبان‌های واسط برای قطع چرخه زندگی قارچ، و استفاده از قارچ‌کش‌ها صورت می‌گیرد. همچنین، کشت زودهنگام گندم بهاره می‌تواند به فرار از بیماری کمک کند. اما باید توجه داشت که استفاده مکرر از قارچ‌کش‌ها ممکن است از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه نباشد.

زنگ برگ یا زنگ نارنجی (زنگ قهوه‌ای)

بیماری گندم زنگ برگ یا زنگ نارنجی (زنگ قهوه‌ای)، یکی از بیماری‌های قارچی جدی است که به مزارع گندم، چاودار، تریتیکاله و بسیاری دیگر از گندمیان حمله می‌کند. این بیماری گندم توسط قارچ Puccinia recondita ایجاد می‌شود و می‌تواند خسارت قابل‌توجهی به محصولات زراعی وارد کند. علائم بیماری به‌صورت جوش‌های بیضی‌شکل کوچک و پراکنده با رنگ سیاه متمایل به قرمز، در سطح پهنک و روی غلاف برگ ظاهر می‌شود.

مشخصات زنگ برگ

این جوش‌ها حاوی اسپورهای قارچ هستند که به‌تدریج باعث تخریب بافت‌های گیاهی و کاهش قابلیت فتوسنتز می‌شوند. یوریدیوسپور های قارچ Puccinia recondita قرمز پرتقالی تا سیاه مایل به قرمز، خاردار، کروی و معمولاً به قطر ۲۸–۲۰ میکرون هستند.

کنترل زنگ برگی گندم معمولاً از طریق استفاده از ارقام مقاوم غلات، کشت مولتی لاین و استفاده از قارچ‌کش‌های مؤثر مانند تریادیمفون و بوتریزول صورت می‌گیرد. در صورت وجود اپیدمی، استفاده از این قارچ‌کش‌ها از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه است.

زنگ ساقه (زنگ سیاه)

زنگ ساقه یا زنگ سیاه گندم که با نام علمی Puccinia graminis شناخته می‌شود، در صورت شیوع، باعث کاهش چشمگیری در تولید محصولات می‌شود. علائم بیماری گندم بیشتر روی ساقه و غلاف برگ‌ها ظاهر می‌شود و پهنک‌ برگ و خوشه‌ها نیز ممکن است آلوده شوند. اسپورهای قارچ در داخل تاول‌هایی به نام یوریدیا توسعه می‌یابند و پس از مدتی روی پوست را پاره کرده، توده‌ای از اسپورهای قهوه‌ای مایل به قرمز آشکار می‌شوند. تاول‌های زنگ نواری بزرگ‌تر است و یوریدیا بیضی‌شکل یا کشیده هستند. زنگ سیاه ساقه یکی از بیماری‌های شناخته شده غلات است و تقریباً در تمامی مناطقی که این محصول کشت می‌شوند وجود دارد. این بیماری به همراه زنگ قهوه‌ای شدیداً موردتوجه متخصصان بیماری‌شناسی گیاهی، اصلاح نباتات و سایر دانشمندان است. کنترل زنگ ساقه با حذف میزبان‌های واسطه، استفاده از ارقام مقاوم و استفاده از سموم شیمیایی مانند پروپیکونازول، تبوکونازول، سایپروکونازول و فلوتریافول انجام‌پذیر است.

سیاهک گندم

این بیماری توسط قارچ‌ها ایجاد می‌شوند و می‌توانند خسارات زیادی به محصول وارد کنند. انواع مختلف سیاهک‌های مزارع گندم عبارتند از:

• سیاهک معمولی گندم
• سیاهک پاکوتاه گندم
• سیاهک آشکار مزارع گندم
• سیاهک پنهان گندم
• سیاهک سخت جو
• سیاهک ساقه و برگ مزارع گندم
• سیاه ناقص یا سیاهک هندی گندم

• در گندم آلوده به سیاهک، دانه‌ها بجای نشاسته با اسپور سیاه‌رنگ قارچ پر شده‌اند.
• 
  
• 
  
• سیاهک معمولی گندم
  سیاهک معمولی گندم که با نام علمی Tilletia caries و Tilletia laevis شناخته می‌شود، توسط دو گونه قارچ ایجاد می‌شود و باعث تخریب دانه‌های مزارع گندم و جایگزینی آن‌ها با اسپورهای سیاه‌رنگ قارچ می‌شود. در گیاهان آلوده، دانه‌ها بجای نشاسته با اسپور سیاه‌رنگ قارچ پر شده‌اند. خوشه‌های آلوده تیره‌رنگ هستند و سنبلچه‌ها با زاویه بازتری نسبت به محور خوشه قرار گرفته‌اند. گیاهان بیمار دارای تعداد پنجه بیشتری بوده و بوی ناخوشایندی دارند. چرخه بیماری با آلوده‌شدن دانه‌های سالم گندم در هنگام برداشت با اسپورهای قارچ شروع می‌شود. در شرایط مناسب، اسپورها هم‌زمان با جوانه‌زدن گندم، جوانه‌زده و وارد گیاه می‌شوند و به‌صورت سیستمیک بوته را آلوده می‌کنند.
  موثرترین روش مبارزه با سیاهک معمولی، ضدعفونی‌کردن بذرهای گندم با استفاده از قارچ‌کش‌های مناسب و استفاده از ارقام مقاوم است. این اقدامات می‌توانند به کاهش خطر شیوع بیماری و حفظ عملکرد محصول کمک کنند.
• 
  
• سیاهک پاکوتاه گندم
  سیاهک پاکوتاه گندم که با نام علمی Tilletia controversa شناخته می‌شود، یک بیماری قارچی است که به مزارع گندم و برخی دیگر از غلات حمله می‌کند و بیشتر در مناطق سردسیر و مرتفع خسارت می‌زند. این بیماری توسط قارچ T.controversa ایجاد می‌شود و اسپورهای آن می‌توانند تا ده سال در خاک زنده بمانند. علائم بیماری مشابه سیاهک معمولی است، اما با این تفاوت که ارتفاع بوته‌های آلوده تا یک‌چهارم گیاهان سالم کاهش می‌یابد و تعداد پنجه‌ها به‌صورت غیرعادی افزایش می‌یابد. تلیوسپورهای خاکزی این قارچ مهم‌ترین منبع آلودگی هستند که باعث آلوده‌شدن گیاهچه‌های گندم و بروز علائم می‌شوند.
  برای مبارزه با این بیماری، رعایت تناوب زراعی، شخم عمیق، تنظیم زمان کاشت و ضدعفونی بذر با استفاده از قارچ‌کش‌های مناسب توصیه می‌شود. استفاده از ارقام مقاوم نیز می‌تواند در کاهش خسارت این بیماری موثر باشد.
• 
  
• سیاه ناقص یا سیاهک هندی گندم
  سیاهک ناقص یا سیاهک هندی گندم با نام علمی Tilletia indica، اولین‌بار در منطقه کارنال هندوستان گزارش شده است. این بیماری توسط قارچ T. indica ایجاد می‌شود و معمولاً فقط قسمتی از دانه‌های گندم در یک خوشه آلوده می‌شوند. آلودگی معمولاً در مرحله گل اتفاق می‌افتد و بر خلاف سایر سیاهک‌ها، تمام خوشه آلوده نمی‌شود. دانه‌های آلوده ممکن است کوتاه‌تر از دانه‌های سالم باشند و این بیماری تأثیر منفی کمی بر روی عملکرد دانه دارد، اما روی کیفیت دانه به‌شدت اثر داشته و سبب کاهش کیفیت محصول می‌شود. در هنگام خرمن‌کوبی، پریکارپ دانه‌های آلوده پاره شده و تلیوسپورهای آزاد شده خاک و دانه‌ها را آغشته می‌سازند. تلیوسپورهای قارچ عامل بیماری در خاک و روی بذر دوام می‌آورند و منابع آلوده‌کننده اولیه به شمار می‌آیند.
  برای کاهش میزان خسارت این بیماری، کاشت بذرهای ضدعفونی شده، استفاده از ارقام مقاوم، اقدامات زراعی نظیر رعایت تناوب زراعی، کشت زودهنگام، اجتناب از مصرف بیش از حد کودهای ازت و ازبین‌بردن علف‌های هرز پیشنهاد می‌شود.
• 
  
• سیاهک ساقه و برگ گندم
  سیاهک ساقه و برگ گندم، با نام علمی Urocystis agropyri، به ساقه و برگ‌های مزارع گندم حمله می‌کند. این بیماری توسط قارچ‌های متعلق به رده قارچ‌های سیاهکی ایجاد می‌شود و می‌تواند خسارات کمی و کیفی قابل‌توجهی به محصول گندم وارد کند. علائم بیماری معمولاً به‌صورت هاگدان‌هایی زیر اپیدرمی برگ‌ها ظاهر می‌شوند که حاوی تلیوسپورهای قارچ عامل بیماری هستند. این تلیوسپورها پس از پاره شدن اپیدرم آزاد شده و می‌توانند به قسمت‌های دیگر گیاه حمله کنند. در موارد شدید، گیاه کوچک مانده و ساقه لاغر و برگ‌ها رشد طبیعی خود را از دست می‌دهند و گاهی سنبله‌ها نیز تشکیل نمی‌شوند.
  مبارزه با این بیماری شامل استفاده از بذر ضدعفونی شده، کشت ارقام مقاوم، و اجتناب از کشت متراکم است که می‌تواند به افزایش رطوبت و شرایط مساعد برای توسعه قارچ منجر شود. همچنین، اقدامات زراعی مناسب مانند رعایت تناوب زراعی و ازبین‌بردن علف‌های هرز می‌تواند در کاهش خطر شیوع بیماری مؤثر باشد.
• 
  
• سیاهک آشکار گندم
  سیاهک آشکار گندم که با نام علمی Ustilago nuda f.sp. tritici شناخته می‌شود، یک بیماری قارچی است که به خوشه‌های گندم حمله می‌کند و باعث تبدیل دانه‌ها به توده‌ای سیاه‌رنگ از اسپورهای قارچ (تلیوسپور) می‌شود. این بیماری معمولاً در مناطق مرطوب و نیمه‌مرطوب شایع است و می‌تواند به کاهش کیفیت و کمیت محصول مزارع گندم منجر شود. علائم بیماری پس از خوشه‌دهی قابل‌مشاهده است، جایی که خوشه‌های آلوده به رنگ قهوه‌ای تیره و سیاه در می‌آیند و دانه‌های گندم به‌تدریج پودر می‌شوند. بوته‌های بیمار معمولاً زودتر به خوشه رفته و تمام خوشه تبدیل به توده سیاه‌رنگ می‌شود. در شرایط مناسب، اسپورها هم‌زمان با جوانه‌زدن گندم، جوانه‌زده و وارد گیاه می‌شوند و به‌صورت سیستمیک بوته را آلوده می‌کنند.
  موثرترین روش مبارزه با سیاهک آشکار، ضدعفونی‌کردن بذر گندم با استفاده از قارچ‌کش‌های مناسب و استفاده از ارقام مقاوم است. این اقدامات می‌توانند به کاهش خطر شیوع بیماری و حفظ عملکرد محصول کمک کنند.
• 
  
• سیاهک پنهان گندم
  سیاهک پنهان گندم که به آن سیاهک بدبو نیز گفته می‌شود، یکی از قدیمی‌ترین بیماری‌های شناخته شده گندم در ایران و جهان است. این بیماری توسط دو گونه قارچ Tilletia laevis و Tilletia caries T. tritici ایجاد می‌شود. گیاهان آلوده به این بیماری معمولاً کوتاه‌تر از گیاهان سالم هستند و رنگ بوته‌های آلوده ممکن است سبز مایل به آبی تا سفید مایل به خاکستری باشد. علائم قطعی این بیماری تا زمان خوشه‌دهی قابل تشخیص نیست.
  خوشه‌های آلوده ممکن است رنگی سبز مایل به آبی داشته باشند و نسبت به خوشه‌های سالم باریک‌تر باشند. دانه‌های آلوده کوتاه‌تر و ضخیم‌تر از دانه‌های سالم هستند و به‌جای رنگ زرد طلایی یا قرمز، قهوه‌ای مایل به خاکستری به نظر می‌رسند. هنگامی که این دانه‌ها شکسته می‌شوند، اسپورهای پودری و سیاه‌رنگ با بوی ماهی فاسد شده آزاد می‌شوند. 
• برای مبارزه با این بیماری، استفاده از ارقام مقاوم، تناوب زراعی، ضدعفونی بذر با قارچ‌کش‌های سیستمیک و تغییر زمان کاشت توصیه می‌شود. تناوب زراعی به‌ویژه می‌تواند مفید باشد، زیرا برخی تلیوسپورهای خاکزاد ممکن است تا ۳ سال یا بیشتر زنده بمانند.
• 
  
• سیاهک سخت جو
  سیاهک سخت جو که به آن Ustilago hordei نیز گفته می‌شود، یک بیماری قارچی است که توسط قارچ ایجاد می‌شود این بیماری می‌تواند خسارت قابل‌توجهی به محصول جو وارد کند و در صورت عدم ضدعفونی بذر، می‌تواند به‌سرعت گسترش یابد. علائم بیماری سیاهک سخت جو شامل خوشه‌های آلوده‌ای است که دیرتر از خوشه‌های سالم ظاهر می‌شوند و معمولاً در داخل غلاف برگ پرچم گیر می‌کنند و به طور کامل خارج نمی‌شوند. در موارد آلودگی شدید، کوتاهی قد بوته نیز مشاهده می‌شود. خوشه‌های آلوده به این بیماری معمولاً در مرحله بلوغ نمایان می‌شوند و توده‌های تلیوسپور روی دانه‌ها و بذرهای تهیه شده از محصول مزارع آلوده قابل‌مشاهده است.
  برای مدیریت این بیماری، استفاده از ارقام مقاوم، کشت بذر عاری از آلودگی، و ضدعفونی بذر با استفاده از قارچ‌کش‌های تماسی یا سیستمیک توصیه می‌شود. همچنین، نژادهای مختلفی از قارچ عامل این بیماری شناسایی شده و ارقام مقاوم در سطح جهان معرفی شده‌اند.
• 
  
• فوزاریوم سنبله گندم
• بیماری فوزاریوم سنبله گندم که به نامه‌ای بلایت سنبله یا اسکب سنبله نیز شناخته می‌شود، یکی از بیماری‌های شایع در مزارع گندم است که توسط قارچ‌های جنس Fusarium، به‌ویژه Fusarium graminearum و F.culmorum ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند باعث کاهش شدید محصول و آسیب به کیفیت دانه‌ها شود.
• 
  
• اولین و مهم‌ترین نشانه، سفیدشدن همه یا بخشی از خوشه، معمولاً نیمه بالایی، پیش از رسیدن دانه است.
• 
  
• فوزاریوم سنبله گندم
  بیماری فوزاریوم سنبله گندم که به نامه‌ای بلایت سنبله یا اسکب سنبله نیز شناخته می‌شود، یکی از بیماری‌های شایع در مزارع گندم است که توسط قارچ‌های جنس Fusarium، به‌ویژه Fusarium graminearum و F.culmorum ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند باعث کاهش شدید محصول و آسیب به کیفیت دانه‌ها شود.
   
  علائم بیماری فوزاریوم سنبله گندم
• 
  
  • سفید شدن خوشه‌ها: اولین و مهم‌ترین نشانه، سفیدشدن همه یا بخشی از خوشه، معمولاً نیمه بالایی، پیش از رسیدن دانه است.
  • لکه‌های قهوه‌ای: ایجاد لکه‌های قهوه‌ای به شکل آب سوختگی در وسط گلوم یا روی محور سنبله.
  • پوسیدگی طوقه و ریشه: در صورت رطوبت بالا، میسلیوم قارچ به رنگ صورتی و کرکی دیده می‌شود.
  • دانه‌های چروکیده: دانه‌های آلوده چروکیده، سبک و به رنگ خاکستری مایل به صورتی و مات هستند.
• چرخه بیماری
  قارچ‌های عامل بیماری به‌صورت ساپروفیت در خاک زندگی می‌کنند و در شرایط رطوبت و بارندگی، به‌ویژه در زمان گلدهی گندم، از طریق اسپورهای هوازی گیاهان را آلوده می‌کنند.
   
• کنترل زراعی
  • کشت ارقام مقاوم: انتخاب ارقامی که کمتر به بیماری حساس هستند.
  • تناوب زراعی: جلوگیری از کشت متوالی گندم در یک زمین برای کاهش بار آلودگی.
• کنترل شیمیایی
  • استفاده از قارچ‌کش‌ها: زمانی که شرایط مساعد برای رشد بیماری وجود دارد، می‌توان از قارچ‌کش‌های مؤثر استفاده کرد.

• بیماری سفیدک سطحی گندم
  بیماری سفیدک سطحی مزارع گندم که به آن سفیدک پودری نیز گفته می‌شود، یکی از بیماری‌های گندم است که توسط قارچ Blumeria graminis f.sp. tritici ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند در شرایط آب‌وهوایی معتدل و مرطوب شیوع پیدا کند و خسارت قابل‌توجهی به محصول وارد آورد.
   
  علائم بیماری سفیدک سطحی گندم
• 
  
  • پوشش سفید متمایل به خاکستری: ظهور و تشکیل یک پوشش قارچ سفید متمایل به خاکستری در سطح فوقانی برگ‌ها.
  • زرد شدن برگ‌ها: شیوع بیماری سبب زرد شدن بی‌موقع و ازبین‌رفتن برگ‌های تحتانی بوته‌ها می‌گردد.
  • حمله به اندام‌های هوایی: قارچ عامل بیماری تمام‌اندام‌های هوایی گیاه را مورد حمله قرار می‌دهد.

• چرخه بیماری سفیدک سطحی گندم
  قارچ عامل بیماری از یک نقطه آغاز شده و به‌تدریج به تمام گیاه سرایت کرده و گسترش می‌یابد. این قارچ انگل اجباری است و برای رشد و تکثیر نیاز به میزبان زنده دارد. برای مدیریت بیماری سفیدک سطحی گندم، استفاده از ارقام مقاوم و روش‌های کشاورزی مناسب توصیه می‌شود.
  
  کنترل زراعی
  برای مقابله این بیماری نیز همانند فوزاریوم سنبله، کشت ارقام مقاوم و ایجاد شرایط مناسب برای گردش مناسب هوا توصیه می‌شود.
   
  کنترل شیمیایی
  استفاده از قارچ‌کش‌ها: برای مبارزه با بیماری سفیدک پودری گندم، استفاده از قارچ‌کش‌های مختلفی توصیه می‌شود. برخی از قارچ‌کش‌های رایج عبارت‌اند از:
• 
  
  • پنکونازول: یک قارچ‌کش سیستمیک است که برای کنترل بیماری‌های قارچی مختلف استفاده می‌شود.پ
  • ترکیبات مسی: این ترکیبات به دلیل خواص ضد قارچی گسترده‌ای که دارند، در کنترل بسیاری از بیماری‌های قارچی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
  • قارچ‌کش‌های کاپیتان و مانکوزب: قارچ‌کش‌های تماسی هستند که برای پیشگیری و درمان بیماری‌های قارچی به کار می‌روند.
  • سولفور: به‌عنوان یک قارچ‌کش و آفت‌کش طبیعی شناخته شده و در کنترل بیماری‌های قارچی مانند سفیدک پودری استفاده می‌شود.
• همچنین، استفاده از قارچ‌کش‌های ارگانیک و بی‌خطر نیز رو به افزایش است. به‌عنوان‌مثال، اگروسیب یک قارچ‌کش ارگانیک است که برای درمان بیماری سفیدک پودری معرفی شده است. لطفاً قبل از استفاده از هر نوع قارچ‌کش، با کارشناسان گیاه‌پزشکی مشورت کنید و دوره کارنس را رعایت نمایید تا از ایمنی محصولات کشاورزی اطمینان حاصل شود.برای مدیریت بیماری سفیدک سطحی گندم، استفاده از ارقام مقاوم و روش‌های کشاورزی مناسب توصیه می‌شود.

• سپتوریای برگ مزارع گندم
  بیماری سپتوریای برگ گندم که به نام علمی Mycosphaerella graminicola شناخته می‌شود، یکی از بیماری‌های قارچی در مزارع گندم است. این بیماری می‌تواند باعث خسارت قابل‌توجهی به محصولات اولین علائم بیماری به‌صورت لکه‌های کوچک زردرنگ در برگ‌های پایینی گیاه ظاهر می‌شوند. با بزرگ‌شدن گیاه، لکه‌ها به نواحی بیضی‌شکل یا نواری در امتداد برگ تبدیل شده و به رنگ قهوه‌ای روشن تا تیره درمی‌آیند. در مرکز لکه‌ها، اندام‌های باردهی قارچ به‌صورت نقاط تیره دیده می‌شوند. در موارد شدید، تمام سطح برگ توسط لکه‌های قهوه‌ای پوشیده شده و بخش‌های کوچکی از برگ‌ها به رنگ سبز باقی می‌ماند.
   
  عامل بیماری سپتوریای برگ گندم
  عامل بیماری، قارچ Mycosphaerella graminicola است که در بقایای گیاهی روی خاک، میزبان‌های علفی، گیاهان ناخواسته و گیاهان پاییزه قبلی زمستان‌گذرانی می‌کند. اسپورهای این قارچ از طریق باد و باران به فواصل دور منتشر می‌شوند.
   
  شرایط محیطی مطلوب برای بیماری سپتوریای برگ گندم
• 
  
  • دما: دمای بین 15 تا 25 درجه سانتیگراد برای رشد قارچ مطلوب است.
  • رطوبت: وجود آب آزاد یا دوره‌های طولانی‌مدت رطوبت برای توسعه بیماری مناسب است. 
• 
  
• کنترل بیماری سپتوریای برگ گندم
  • کنترل ارگانیک: استفاده از گونه‌های قارچ تریکودرما و بعضی از گونه‌های باکتری سودوموناس و باسیلوس می‌تواند در کنترل این قارچ مؤثر باشد.
  • کنترل شیمیایی: استفاده از قارچ‌کش‌هایی مانند فلوزیلازول + کاربندازیم 37.5% (آلرت)، سایپروکونازول + پروپیکونازول 33% (آرتیا) و پروپیکونازول + دیفنوکونازول 30% (هاربور) برای کنترل بیماری توصیه می‌شود.
• 
  
• اقدامات پیشگیرانه
  • استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل به بیماری.
  • استفاده از بذر سالم و عاری از آلودگی.
  • رعایت تناوب زراعی با گیاهان غیر گندمیان.
  • شخم عمیق برای دفن بقایای گیاهی آلوده در خاک.
  • حفظ فاصله کافی بین گیاهان برای هوادهی مناسب.
  • پرهیز از مصرف زیاد کودهای شیمیایی، به‌ویژه کودهای ازت.
  • کنترل علف‌های هرز و گیاهان ناخواسته.

• بیماری پاخوره ریشه گندم
  بیماری پاخوره ریشه گندم که به نام علمی Gaeumannomyces graminis var. tritici شناخته می‌شود، یک بیماری قارچی خاکزی است که به ریشه و طوقه گندم حمله می‌کند و می‌تواند به‌شدت به محصولات گندم آسیب برساند.
   
  علائم بیماری پاخوره ریشه گندم
• 
  
  • سیاه‌شدن ریشه و طوقه: قارچ باعث پوسیدگی، سیاه‌شدن و بسته‌شدن آوندهای ریشه و طوقه می‌شود.
  • کوتاهی بوته: انتقال مواد غذایی از ریشه به بخش‌های هوایی با مشکل مواجه شده و در نتیجه بوته‌ها کوتاه و زرد می‌شوند.
  • ضعف و شکنندگی: گیاهان آلوده رشد ضعیفی داشته و ساقه‌ها به‌راحتی خم شده یا می‌شکنند.
  • دانه‌های چروکیده: درصورتی‌که گیاه به مرحله خوشه زنی برسد، دانه‌ها چروک و تیره‌رنگ خواهند بود. 
• علت بیماری پاخوره ریشه گندم
  عامل بیماری، قارچ Gaeumannomyces graminis var. tritici است که در خاک زندگی می‌کند و از طریق بقایای گیاهی آلوده به گندم منتقل می‌شود.
   
• شرایط محیطی مطلوب برای بیماری پاخوره ریشه گندم
  • دما: دمای مناسب برای رشد قارچ بین 10 تا 20 درجه سانتی‌گراد است.
  • رطوبت: رطوبت بالا و قلیایی بودن خاک شرایط مساعدی برای توسعه بیماری فراهم می‌کند
  • 
    
  • کنترل بیماری پاخوره ریشه گندم
  • تناوب زراعی: اجرای تناوب با گیاهان غیر میزبان مانند نخود و لوبیا.
  • بهداشت مزرعه: ازبین‌بردن بقایای گندم و جو پس از برداشت و اجرای شخم عمیق.
  • ضدعفونی بذر: استفاده از سموم دیفنوکونازول و تریادیمنول برای ضدعفونی بذر.
  • کنترل علف‌های هرز: حذف کامل گندم‌های خودرو برای کنترل بیماری پاخوره ریشه گندم.
• پاخوره ریشه گندم یک بیماری قارچی خاکزی است که به ریشه و طوقه گندم حمله می‌کند و می‌تواند به‌شدت به محصولات گندم آسیب برساند.
• 
  
• نماتد سیست گندم
  نماتد سیست گندم که با نام علمی Heterodera avenae شناخته می‌شود، یکی از بیماری‌های مزارع گندم است که می‌تواند به ریشه‌های گیاه حمله کرده و خسارت قابل‌توجهی به محصول وارد کند. این نماتد تنها یک نسل در سال دارد و با اقدامات مناسب مدیریتی می‌توان جمعیت آن را تا حد زیادی کنترل کرد. این اطلاعات به کشاورزان کمک می‌کند تا با شناسایی به‌موقع علائم و اتخاذ روش‌های مناسب کنترلی، از شیوع بیماری جلوگیری کنند و به حفظ سلامت محصولات گندم خود کمک کنند.
   
  علائم بیماری نماتد سیست گندم
• 
  
  • زردی و کم رشدی: بوته‌های آلوده به نماتد سیست گندم دچار زردی و کم رشدی می‌شوند که اغلب با علائم بیماری‌های فیزیولوژیک یا کمبود مواد غذایی اشتباه گرفته می‌شود.
  • ضخیم‌شدن ریشه‌ها: ریشه‌های آلوده ضخیم شده و تعداد ریشه‌های فرعی افزایش می‌یابد.

• توسعه بیماری نماتد سیست گندم
  نماتد سیست گندم در شرایط دمایی بالای 20 درجه سانتی‌گراد و رطوبت بالا فعال‌تر می‌شود. لاروهای سن دوم از تخم‌ها خارج شده و به دنبال ریشه‌های گیاهان میزبان می‌گردند. پس از یافتن ریشه‌ها، به داخل آن‌ها نفوذ کرده و پس از تغذیه و رشد، به سنین بالغ تبدیل می‌شوند.
  
• 
  
• مدیریت و کنترل نماتد سیست گندم
  کنترل نماتد سیست گندم شامل روش‌های مختلفی است که به کاهش جمعیت این آفت و جلوگیری از خسارت به محصولات گندم کمک می‌کند. در اینجا به توضیح کامل روش‌های کنترل این نماتد می‌پردازیم:
   
• روش‌های زراعی
• 
  
  • عدم کاشت گیاهان حساس: اجتناب از کاشت متوالی گندم و جو در یک زمین به‌منظور کاهش جمعیت نماتد.
  • استفاده از گیاهان غیر میزبان: کاشت گیاهانی مانند نخود و لوبیا که میزبان نماتد نیستند.
  • کنترل علف‌های هرز: ازبین‌بردن علف‌های هرز که می‌توانند به‌عنوان میزبان برای نماتدها عمل کنند.
• استفاده از ارقام مقاوم
  • کشت ارقام مقاوم: استفاده از ارقام گندم که مقاومت طبیعی به نماتد سیست دارند.
  • 
    
  • بهداشت مزرعه
  • شخم زدن پس از برداشت: پخش شدن سیست‌ها در خاک با شخم زدن و ازبین‌بردن بقایای گیاهی.
• 
  
• روش‌های فیزیکی
• 
  
  • سولاریزاسیون خاک: پوشاندن خاک با پلاستیک شفاف برای افزایش دما و ازبین‌بردن نماتدها.
  • استفاده از نماتد کش‌ها برای مبارزه با نماتد سیست گندم
•  
  استفاده از نماتد کش
  نماتدکش‌ها مواد شیمیایی یا طبیعی هستند که برای کنترل و ازبین‌بردن نماتدها، از جمله نماتد سیست گندم (Heterodera avenae)، استفاده می‌شوند. این مواد می‌توانند به‌صورت مستقیم نماتدها را از بین ببرند یا بر روی چرخه زندگی آن‌ها تأثیر منفی بگذارند. در ادامه به توضیح کامل نماتد کش‌های مورد استفاده برای نماتد سیست گندم می‌پردازیم:
   
  نماتد کش‌های شیمیایی
  این نماتدکش‌ها معمولاً بسیار سمی هستند و می‌توانند نماتدهای موجود در خاک را از بین ببرند. آن‌ها ممکن است حرکت نماتدها به سمت ریشه‌های گیاهان را محدود کنند یا تفریخ تخم‌های نماتد را به تاخیر بیندازند.
   
  نماتدکش‌های طبیعی
  باتوجه‌به سمیت بالای نماتدکش‌های شیمیایی، استفاده از نماتدکش‌های طبیعی و ارگانیک اخیراً بسیار مورد توجه قرار گرفته است. این نماتدکش‌ها می‌توانند شامل محصولاتی باشند که هم‌زمان عملکرد قارچ‌کشی دارند و به‌عنوان ضدعفونی‌کننده و کود طبیعی برای گیاهان و خاک عمل می‌کنند.
   
  مدیریت تلفیقی
  استفاده از نماتدکش‌ها یا ضدعفونی خاک با سموم تدخینی مؤثر است، اما در زراعت غلات مقرون‌به‌صرفه اقتصادی نیست. در حال حاضر، مناسب‌ترین روش کنترل، تناوب زراعی با استفاده از ارقام مقاوم گندم است. لطفاً توجه داشته باشید که استفاده از نماتدکش‌ها باید با دقت و مطابق با دستورالعمل‌های ایمنی انجام شود تا از آسیب به محیط‌زیست و سلامت انسان‌ها جلوگیری شود. همچنین، مشورت با کارشناسان گیاه‌پزشکی برای انتخاب بهترین روش کنترل برای شرایط خاص مزرعه توصیه می‌شود.
  
  ویروس موزاییک رگه‌ای گندم
  ویروس موزاییک رگه‌ای گندم (Wheat Streak Mosaic Virus – WSMV) یکی از بیماری‌های ویروسی است که می‌تواند به مزارع گندم خسارت قابل‌توجهی وارد کند. این ویروس عمدتاً باعث ایجاد علائمی مانند موزاییک و رگه‌های نامنظم روی برگ‌ها می‌شود که می‌تواند منجر به کاهش عملکرد شود.
   
  علائم بیماری ویروس موزاییک رگه‌ای گندم
• 
  
  • موزاییک و رگه‌های نامنظم: برگ‌های آلوده دارای الگوهای موزائیکی و رگه‌های نامنظم به رنگ زرد مایل به قهوه‌ای هستند.
  • کم رشدی: گیاهان آلوده به این ویروس ممکن است رشد کمتری داشته باشند و خوشه‌های لاغرتری تولید کنند.

• روش‌های انتقال ویروس موزاییک رگه‌ای گندم
• 
  
  • حشرات مکنده: ویروس اغلب توسط حشرات مکنده مانند کنه‌های گرد گندم (wheat curl mite) منتقل می‌شود.
  • بقایای گیاهی: ویروس می‌تواند در بقایای گیاهی باقیمانده در زمین زنده بماند و به محصول بعدی 
• 
  

• کنترل بیماری ویروس موزاییک رگه‌ای گندم
• 
  
  • مدیریت حشرات: کنترل جمعیت کنه‌های گرد گندم که ناقل ویروس هستند.
  • بهداشت مزرعه: ازبین‌بردن بقایای گیاهی و کاشت به‌موقع برای جلوگیری از انتقال ویروس.
  • استفاده از ارقام مقاوم: کشت ارقام گندم که مقاومت به WSMV دارند.
• بر اساس تحقیقات اخیر، گرچه در مواردی علایم بیماری در مزارع گندم و علف‌های هرز مشاهده شده است، ولی در اغلب موارد وجود ویروس در مزارع گندم منفی بوده و تحقیقات برای ردیابی ویروس در میزبان‌های اهلی از جمله گندم ادامه دارد.

در این مقاله سعی شد تا مهم ترین بیماریهای رایج در مزارع گندم را به زبانی ساده برای مخاطبان عزیز توضیح دهیم.شما می توانید برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره های تخصصی در زمینه بیماری های گندم از طریق راه های ارتباطی موجود در سایت با متخصصین ما تماس بگیرید.